Ope brief aan Piet Croucamp

Geagte Piet Croucamp,

U skrywe aan Johan van der Merwe spreek van presies die soort onverdraagsaamheid en fanatisme wat soveel van ons al genoop het om regdeur die huidige “demokrasie” te sien.

Oud-genl. Van der Merwe se opleiding in die polisiekollege blyk van hom veel meer van ‘n regsgeleerde en intellektueel te gemaak het as u nuwe-Suid-Afrika-PhD wat u blykbaar op sekulêr-godsdienstige geloofsgronde verwerf het. Bekering en fundamentalisme speel in u geval ‘n groter rol as enige kennis of logiese denke.

Die breedvoerige standpunt wat Johan van der Merwe uiteengesit het, beide in sy ope brief aan mev. Zille en sy memorandum “The Conflict of the Past: A Factual Review” is gegrond op eeue oue Westerse beginsels in die wysbegeerte en ons Romeins-Hollandse reg, naamlik dat elkeen op gelyke behandeling geregtig is. Daarmee saam, dat morele beginsels insgelyks nie van dubbele standaarde gebruik moet maak nie. En dan die audi alterem partem-reël wat daaruit voortvloei, naamlik dat elkeen in ‘n saak aangehoor moet word en dat ‘n eensydige relaas oor ‘n voorval of selfs die geskiedenis onaanvaarbaar is.

U rol om sowel individuele Afrikaners as ons hele volk en kultuurgroep te probeer verdag maak, lyk al hoe meer bedenklik, selfs sinister. Kennelik word u iewers vergoed of ten minste vereer vir u verbete pogings om sensuur op ons toe te pas.

Verlede jaar het u die heksejag op dr. Louise Mabille van Tukkies ontketen, meer onlangs Steve Hofmeyr probeer beswadder en nou dié venynige briefie aan Van der Merwe waarin u hom sowaar die doodstraf toewens! Boonop noem u hom ‘n lafaard van apartheid.

Asof u geesgenote, die terroriste wat met die mees totalitêre bewind van die twintigste eeu, die Sowjetunie, geheul het en onskuldige burgerlikes in Suid-Afrika met motorbomme en die halssnoermetode vermoor het, nie vuige lafaards was nie! Daar word bereken dat tot 60 miljoen mense in die Sowjetunie gesterf het vanweë die soort stomme, linkse fanatisme waarvan u dikwels vulgêre uitsprake popel.

Die punt wat oud-genl. Van der Merwe maak, naamlik dat grootskaalse en georganiseerde terreur slegs met onkonvensionele metodes beveg kon word, is waarskynlik geldig. Dit verg ook geweldige moed om die vrylating van Eugene de Kock te bepleit, die man wat deur die histeriese mediamense in ons land, asook in Brittanje en die VSA, met duiwelse byname behang word. Terwyl hul eie terroriste en moordenaars, soos die aanvallers op die St. James-kerk, byvoorbeeld, argeloos verontskuldig word.

Ons het oor die afgelope week gesien hoe diegene wat Steve Hofmeyr sy spraakvryheid en artistieke vryheid wil ontsê, tot ‘n platvloerse geskel oorgaan, iets wat kennelik ook deel van u eie repertoire uitmaak.

Hoe knus u eie verhouding met die huidige maghebber ook al mag wees, gee dit u nie die reg om ons aanhoudend te beledig en te verguis nie. Gegewe dat u, soortgelyk aan mnr. Joe Slovo van die SAKP en vader van die terreurveldtog, in die buiteland gebore is, is dit soveel te meer vermetel dat u ons inheemse Afrikaners se regte en menswees op soveel maniere kan vertrap.

Ongeag ons onderlinge verskille en die afwesigheid van enige partypolitieke oplossings, is Afrikaners vandag meer verenig as ooit in ons aanspraak op gelyke burgerskap van dié land, wat beteken dat ons op elke gebied gelyk behandel wil word.

Ons verwerp sowel kommunisme as die verwante Amerikaanse rasse-ideologie wat ons op grond van ons velkleur en afkoms vir altyd aan negatiewe rassevoorkeure onderwerp.

Ongeag die redes vir hul aanhouding, dring ons daarop aan dat al ons politieke gevangenes billik en wetmatig behandel sal word, iets wat tans duidelik nie die geval is nie.

Trouens, solank as wat daar Afrikaner- politieke gevangenes bestaan, sal ons nie vry wees nie.

Die een positiewe rol wat fanatici soos u speel, is om die huidige stelsel in sy totalitêre naaktheid en onverdraagsaamheid te ontmasker. Dit sou daarom betaamlik wees as u minder die woord “demokrasie” gebruik en u meer op Stalinistiese retoriek soos “fascisme” en “klassevyand” beroep.

Dat u nostalgie vir Rooi Terreur en die vergange Sowjetryk ook ‘n skeutjie anglofilie en verlange na die Britse Ryk insluit, spreek byna vanself. Daarvan getuig u ongeneeslike Boerehaat.

Groete,

Dan Roodt

Leave a Comment

Filed under Briewe en polemieke

Taal, landskap en identiteit

Die kwessie rondom taal is besig om dié aangaande ras te vervang as die belangrikste enkele strydpunt in Suid-Afrika. Selfs gedurende die grondwetlike onderhandelinge tussen die Nasionale Party en die ANC tydens die aanloop tot die 1994-verkiesing het slegs drie vraagstukke hul onderskeie standpunte geskei, naamlik eiendomsreg, die sogenaamde uitsluitingsklousule (waarvolgens ’n werkgewer stakende werkers kon uitsluit), en natuurlik, die reg op, of soos dit geblyk het, die keuse van moedertaalonderrig in staatskole. Die berugte rassevraagstuk het nie eens ter sprake gekom nie, wat sekerlik vreemd mag aandoen aan enigiemand buite Suid-Afrika waar rassesegregasie of die woord “apartheid” ewe beskrywend van ons geag word as byvoorbeeld “rewolusie” van Frankryk.

Maar dit wat hier volg, is geen politieke geskrif of poging om tot ’n politieke debat toe te tree nie, hoe gepolitiseer die taalkwessie in Suid-Afrika ook al mag wees. In die eerste plaas gaan dit vir my om ’n besinning oor ’n ervaring van vreemdelingskap in my eie land, ’n soort interne eksiel of ballingskap waarmee ek daagliks as nie-Engelse persoon gekonfronteer word. Op pad tussen Stellenbosch en Franschhoek, in een van die oudste en mees oorwegend Afrikaanse dele in die land, sien ek ’n reusagtige groot padteken wat tweetalig in Engels en Xhosa aangebring is. Op my paspoort is daar deesdae net Engels en Frans, wat my daaraan herinner dat die Suid-Afrikaanse staat kwalik meer Afrikaans as taal erken, hoewel dit in naam steeds een van elf amptelike tale is. Rondom my is daar vele Afrikaners, vele stoere Afrikaners moet ’n mens byvoeg, wat angsvallig besig is om hul kinders in Engels op te voed, kinders met name soos “Justin” en “Megan”, asof die ouers reeds geestelik verhuis het na ’n Engelssprekende land en nie hul spruite met onuitspreekbare Germaans-klinkende name wou opsaal nie.

’n Kafkaeske waas kleef aan dit alles, asof ons almal skuldig is aan ’n onnoembare misdaad en nou daarvoor moet boetedoen deur ontneem te word van ons kulturele burgerskap. Die verskriklike gemeenplaas “apartheid” het sekerlik iets daarmee te doen, maar verduidelik nogtans nie alles nie. Buitendien ervaar ek reeds jare lank hierdie Afrikaanse woord as iets vreemds en onsinnigs, ’n versameling letters wat ek vir die eerste keer gesien het toe ek ’n straat oorsteek in ’n vreemde stad in ’n vreemde land waar dit skielik in wit op die pad geverf voor my opgedoem het.

Denke oor taal en kultuur in Suid-Afrika behaal sy absurdste hoogtepunte juis op amptelike of kwasi-amptelike vlak. In hierdie verband herinner ’n mens jou die uitspraak van regter Johann Kriegler wat beweer het dat indien twee Yslandse kinders ’n Afrikaanse skool sou bywoon, die hele skool sy onderrigmedium na Yslands behoort te verander. Miskien is Ysland hier ’n metafoor vir die amptelike kilheid jeens Afrikaans, of miskien was dit ’n subtiele manier om te sê dat Afrikaans net soos Oud-Yslands, daardie belangrike literêre taal van die sages, sou kon vergaan om iewers in die toekoms net deur spesialiste begryp te word.

Ek sou graag hier wou aanhaal uit die Oud-Yslands, maar as ’n plaasvervanger deel ek graag met die leser die volgende frase van Reinhart die Vos in die Middel-Nederlandse weergawe:

Het staet so, suldi hebbe vrome,
Hier ne mach zijn geen langher staen.
Volghet mi, ic sal voeren gaen.
Wi houden desen crommen pat,

wat rofweg die volgende beteken: “ons kom nêrens deur langer te talm nie, volg my, ek gaan voor, ons neem dié kronkelende pad.” Omdat ons Reinhart ken, weet ons dat dit ietwat riskant is om enige kronkelende pad met hom aan te durf. Só ook die huidige teks, wat begin met ’n kronkelende rit per motor tussen Johannesburg en die Hartebeespoortdam, ’n heel opwindende tog deur rante en klowe wat met aalwyne, verknoetste kareebome en rotsblokke van ysterklip besaai is, brûe oor spruite en riviere, asook skielike draaie en hoogtes wat teen ’n sekere spoed ontstemmend kan raak.

Niks kan meer skokkend wees in die Franse sin van chocquant, as juis die oorgang vanaf, sê maar, Sandton City of die Rosebank Mall, na die Magaliesberg via daardie kronkelpad nie. ’n Mens sou dit ’n Proustiaanse verplasing kon noem, dog sonder om reg aan Proust te laat geskied aangesien syne nooit per motor plaagevind het nie, slegs per trein. Die Europese reisiger is gewoond daaraan om vir twee ure te ry en agterna hom in ’n ander land te bevind, met ’n ander taal, ’n ander mentaliteit, ander gewoontes, kookkuns, gebare, plekname wat moeilik is om uit te spreek. Anderkant die Hartebeespoortdam lê distrikte soos Elandskraal, Mooinooi, die dorpe Rustenburg en Brits, die “diep platteland” soos dit bekend was in die politieke joernalistiek van die ou Suid-Afrika. Dog, anders as op die Europese Vasteland, heg die welaf Engelse inwoners van noordelike Johannesburg nóg waarde aan die kultuur, die taal, die kookkuns, die geskiedenis van hul bure agter die berg, nóg toon hulle hoegenaamd enige belangstelling daarin. Op ’n manier is hulle soos Brittanje se Euroskeptici: hulle staan vyandig teenoor die nie-Engelse, hulle vrees hul komplekse gewoontes en gevoelighede, hulle verag hul gebrek aan Engelse gesonde verstand (“common sense”). ’n Mens kan nie anders as om ’n verband te sien tussen Me Metcalfe se veldtog vir die Engelse taal in skole en die stelling ’n rukkie terug van mnr John Major, toe nog leier van die Tories, dat “Engeland die baarmoeder van die Westerse beskawing” is nie. Vergeet van die Grieke, die Romeine, die Italianers, die Franse, die Duitsers, slegs Engeland het kaart en transport vir die Westerse erfenis.

Daar is tekens dat die platteland — daardie ironiese term vir dit wat onplat voor ons uitstrek — en sy kultuur wat veel meer omvat as bloot die Afrikaanse taal, voortaan aan ’n destruktiewe vorm van herkolonisering, afrikanisering, noem dit wat jy wil, onderwerp gaan word, iets wat na my mening verreikende implikasies het nie net vir die Suid-Afrikaanse kultuur as geheel nie, maar vir ons syn en wese in Suid-Afrika.

Heidegger in sy reaksie op die onafwendbare indringing van tegnologie binne die menslike bestaan het twee houdings geformuleer wat ons behoort in te neem en wat ons mag red as denkende wesens met ’n estetiese projek op aarde. Die eerste is “Gelassenheit zu den Dingen”[1], wat letterlik in Afrikaans vertaal kan word as “gelatenheid teenoor dinge”. Dit is ’n manier van beide ja en nee te sê teenoor die veranderinge, tegnologies en andersins, wat ’n uitwerking op ons het. Die tweede houding is “Öffenheit für das Geheimnis”, wat weer eens letterlik “oopheid teenoor die geheimenis” beteken. Beide hierdie opvattinge het betrekking op die menslike wese as ’n gewortelde entiteit, gewortel ook in sy geboorteland, sy “pays” soos die Franse sê. Heidegger haal die Duitse digter Johann Peter Hebel aan waar hy sê:

Ons is plante wat — of ons dit wel erken of nie — met ons wortels uit die aarde moet opgroei ten einde in die eter te bloei en vrugte te dra.

Die koloniale ervaring is ’n ontwortelde en ontwortelende, wat in die huidige konteks die estetiese armoede van koloniale kultuur verklaar. Die eindelose moralisme en stereotipering van wat veral in die buiteland bekend staan as “South African literature” val na my mening binne die kategorie van koloniale kultuur. Daarteenoor staan iets soos die onlangse werke van Karel Schoeman, veral die roman Hierdie Lewe[2], wat ’n hoë vlak van “Öffenheit für das Geheimnis” openbaar in die gevoelvolle beskrywings van die Karoo[3], die uitgestrektheid van die landskap en die ongenaakbaarheid van die karakters. Dit lyk asof hy iets vasvang van die tragedie van ’n Karoobestaan tydens die vorige eeu, en by uitbreiding, van die hele platteland. Historici het al dikwels aanmerkings gemaak oor die ekonomiese wankelrigheid van ’n plattelandse bestaan in Suid-Afrika, die gebrek aan standhoudende en voorspelbare reënval, wat tot die nomadisme van beide die Trekboere en swart stamme uit vorige eeue gelei het. Om dus die landskap te beskou is om in ’n sekere sin jou oë te laat gaan oor ’n Leidensgeschichte, die bitter geskiedenis van soveel pogings om te oorleef op meesal droë of brak grond.

Die geskiedenis van Engels in Suid-Afrika is, behalwe Natal, hoofsaaklik ’n stedelike verhaal, sonder woorde om die besonderhede van ons landskap met sy “koppies” en “rante” uit te druk, sy “klowe” en “skeure”, en geen plekname wat die wanhoop van “Putsonderwater” vervat, of die waterobsessies wat hul in soveel “-fonteine” en “-spruiteoor” die hele land herhaal. Die verhaal van die platteland is duidelik ’n Afrikaanse, en die paring van taal en landskap oor die eeue heen het ’n spesifiek plaaslike kultuur geproduseer, wat uiteindelik groot gewig behoort te hê binne die hutspot van ’n Suid-Afrikaanse kultuur. In die mate waartoe Afrikaners en Suid-Afrikaanse swartes tot die Engelse kultuur bydra, staan hulle in dieselfde verhouding tot Engeland as die Skotte, die Walliesers en die Iere: die grootsheid van Engelse of Britse kultuur, ten minste sover dit die letterkunde betref, is te wyte aan die pogings van kunstenaars en skrywers vanuit die geledere van die oorwonne volke wat poog om hul eie sin van waardeloosheid en minderwaardigheid te besweer deur die voortreflikheid van hul werke.

Die Engelse media, en veral die dommer-as-dom buitelandse media, stel die platteland voor as die ligging van wit fascisme, enersyds, en swart armoede, andersyds. Kultureel gesproke is dit ontdaan van enige belang. En tog, tensy ’n mens aan ’n laat vorm van sosiale realisme glo, kan alle fasette van menslike bestaan nie gepolitiseer word nie. As die monochroombril van sosio-politieke cliché afgehaal word, raak die platteland inderdaad kleurvol, welluidend met die stemme van ongekunstelde dog goedgeaarde mense.

Die fassinasie van die volk, le peuple, das Volk, the people, vir intellektuele is bespreek deur Jacques Rancière in sy boek Courts voyages au pays du peuple[4] — “Kort reise deur die land van die volk.” Volgens hom is die platteland baie nader aan ons as wat ons vermoed:

ces contreés toutes proches qui offrent au visiteur l’image d’un autre monde. De l’autre côté du détroit, un peu à l’écart du fleuve et de la grand-route, au bout de la ligne des transports urbains, vit un autre peuple, à moins que ce ne soit simplement le peuple. Le spectacle imprévu dúne autre humanité s’offre sous ses diverses figures: retour à l’origine, descente aux enfers, avènement de la terre promise.[5]

[hierdie nabygeleë kontreie wat aan die besoeker ’n blik op ’n ander wêreld bied. Oorkant die détroit, ietwat verwyder van die rivier of die grootpad, aan die einde van die stedelike vervoerstelsel, leef ’n ander volk, ’n mens sou sover kon gaan om te sê: die volk. Die onverwagse skouspel van ’n ander mensdom bied hom in verskeie vorme aan: terugkeer na die oorsprong, hellevaart, koms van die beloofde land.]

Ten spyte van die kultuurapartheid van die nuwe Suid-Afrika wat die platteland wil amputeer ten behoewe van ’n stedelike Engelse en grotendeels ingevoerde Hollywoodkultuur, herken ons die volk as Afrikaans. Selfs die swartes hier praat Afrikaans. Eugène Marais se Waterberg, Breyten Breytenbach se Wellington of Bonnievale, dit alles is maar inkarnasies van hierdie l“and van die volk” binne Rancière se definisie. Dit is waar ons wortels heen strek, waaruit die digter sy inspirasie put of waar ons gewoon die modes en pretensie van die stad afskud en weglê aan ’n bredie en wyn wat in ’n blikbeker geskink kan word.

Die platteland en die volk wat dit bewoon, is egter veelduidig, soos ook uit die hierbo-aangehaalde gedeelte blyk: dit kan óf hellevaart óf beloofde land, of selfs iets anders wees. Trouens, die grond, die bodem is ideologies dubbelsinnig. Die grond is enersyds die lokus van identiteit en nasionalisme, selfs fascisme, maar terselfdertyd is dit die eindbestemming van rewolusionêre vooruitgang waar grondlose kleinboere of die proletariaat oplaas weer hervestig kan word sodat hulle die verlore Eden mag terugvind van waar hulle verjaag is deur die kapitalisme, kolonialisme en apartheid. In Duitsland is die Blut und Boden-slagspreuk uit die dertigerjare vervang deur die groen “terug-na-die-natuur”, twee oënskynlik teenoorgestelde bewegings.

In Suid-Afrika word die sin van die grond en by uitbreiding van die platteland verder gekompliseer deur die nomadiese tradisies van die verlede. Die afsku waarmee ’n sedentêre Engels-koloniale bewind die rustelose Trekboere bejeën het, is verwant aan die idee dat hulle besig was om weg te trek van die beskawing as sodanig, dat hulle as ’t ware op vlug geslaan het voor die beskawing self. Hierdie paradoks van Europese nomades word as volg beskryf deur De Kiewiet in sy History of South Africa[6] waar hy met kenmerkende Engelse afkeur opmerk:

In the long quietude of the eighteenth century the Boer race was formed. In the vast, unmysterious, thirsty landscape of the interior lay the true centre of South African settlement. When the Trekboers entered it with their flocks and tented wagons, they left the current of European life and lost the economic habits of the nations from which they had sprung. Though they never became true nomads, the mark of nomadism was upon them, and their dominant traits were those of a restless and narrow existence. They had the nomad’s appetite for space and possessed the hardness and courage of men of the saddle who watch their flocks and hunt their meat. Their wealth was in their cattle and in their sons and grandsons, who were born numerously and who thrived amazingly. Their life gave them a tenacity of purpose, a power of silent endurance, and the keenest self-respect. But this isolation sank into obstinacy, their power of endurance into resistance to innovation, and their self-respect into suspicion of the foreigner and contempt for their inferiors. For want of formal education and sufficient pastors, they read their Bibles intensively, drawing from the Old Testament, which spoke the authentic language of their lives, a justification of themselves, of their beliefs and their habits.[7]

Waarskynlik sou dié teks môre op CNN gelees kon word apropos van Afrikaners vandag, en niemand sou ’n wenkbrou daaroor lig nie. Hierdie beperkte siening van die Boer en die Afrikaner wat neffens die Europese beskawing leef of geleef het, geld nog steeds. Op ’n manier word die platteland of binneland nog altyd gesien as onaanloklik (“forbidding”). Die koloniale afsku vir die binneland en sy inwoners is magistraal beskryf deur Peter Blum in sy satiriese gedig “Rooinekke op Hermanus” wat in jukstaposisie met De Kiewiet se siening aangehaal kan word.

O gestilde
sinnebeeldvoëls, simboolvlerke, jul pryk
teen sononder, klaar met dool, enkel embleem
van hierdie seksie onwilde, ongewilde
vasgemeerde, aarde-agterhaalde ryks-
arende, pensioentrekkers op ou roem,
wat koel staan teenoor óns rumoer, kil-vreemd
— nie aanvoel wat óns bedoel, ín ons woel:
hartstog-verleerde, wrok-onbegrypende
sege-moeg, effens geaffronteerde
see-afkykers, agterland-afgekeerdes
wat hoegenaamd niks nie brandelik begeer.[8]

Blum, ’n Duitser, skryf hier in sy aangenome taal, Afrikaans. Dit is miskien ironies dat hy moes doodgaan in ’n gestig in Engeland, tuiste van die rooinekke. In ’n sekere sin is hy ’n vreemdeling wat oor ander vreemdelinge skryf in ’n taal wat deur baie deesdae gesien word as synde ’n vreemde taal in die Engelse Suid-Afrika, iets wat jy net met onderskrifte kan verstaan. In die jargon van die nuwe Suid-Afrika sou Blum nie kwalifiseer vir die benaming “South African writer or poet” nie. Dit is ’n eienaardige verwikkeling aangesien die ryksarende van die gedig, wat hul pensioen trek op ou roem, skynbaar hulself op die oneerbiedige digter gewreek het. Hul gebrek aan hartstog, hul “kil-vreemdheid” het hulle kennelik goed te pas gekom; die digter het nou iets van ’n uitgestorwe spesie geword, nie die ryksarend nie. Maar tydens die gedig — vir ’n oomblik — vier ons die majesteit van daardie innerlike of binnelandse ruimte, daardie land wat Hermanus omring en waarvan die ryksarende as “agterland-afgekeerdes” hulself afgesluit het. Dit is ’n land, die land van die digkuns, waar elkeen en niemand ’n vreemdeling is nie.

De Kiewiet besef waarskynlik nie dat nomadisme en chauvinisme mekaar uitsluit nie, want die nomade bewerkstellig nie ’n verhouding met die grond wat stabiel genoeg is om as outochtoon gereken te word en dus ander as vreemdelinge te sien nie. Die Boere is “obstinaat” omdat hulle nie die Britse bewind wou aanvaar nie, en kultureel nie hulself wou verengels in ’n beskaafde Engelse Suid-Afrika nie. As historikus van die ryksarende bejeën hy hulle met al die chauvinistiese veragting waartoe die beskaafde man in staat is wanneer hy van aangesig tot aangesig met die barbaarse nomade verkeer. En ook: die proses van trek maak van die Boere vreemdelinge-in-wording wat die Westerse beskawing verlaat en sodoende verafrikaans in die mees radikale sin. Op ’n stadium gaan ’n mens die proses moet ondersoek waardeur die Engelse afkeer van Afrika en rassisme wat aanvanklik op barbare van alle rasse en kulture gefokus was, deur ’n Freudiaanse vorm van “oordrag” uitsluitlik tot Afrikanerhaat en veral onderdrukking van die Afrikaanse taal as ’t ware “gedistilleer” is. (Dit is ’n Freudiaans-Lacaniaanse projek-in-die-kleine wat heel prettig mag wees, aangesien “oordrag” ook een van die belangrikste onderliggende konsepte was by daardie resente Amerikaanse mode wat iets met “con” te make het soos in “decon …” en “déconner”, om nie van die “connards” te vergeet nie.)

Die beweging van mense op die grond, en selfs die wortelskiet van hul kultuur, hul taal en die naamgewing wat ontstaan uit hul interaksie en waarneming van die omgewing, die benoeming van bome en voëls en diere, dit alles vind binne menslike tyd plaas. Die landskap verander egter baie stadig, ongemerk binne geologiese tyd wat mensewesens beswaarlik kan voorstel. In ’n sekere sin is menslike kultuur dus vreemd aan die land, en selfs ons spesie is ’n immigrantespesie wat vandag hier mag wees en môre nie meer nie.

Na my mening is daar steeds ’n humanistiese en daarom antropomorfiese element aan Heidegger se begrip van kultuur as ’n vorm van organiese groei, waarna hierbo verwys is. Dit is waar dat kultuur moeilik kan bestaan sonder wortels: die déracinés binne Suid-Afrikaanse konteks woon slegs hier om die lekker inkopies, en hulle migreer maklik na waar die inkopies beter is (of miskien veiliger). Die plattelander, daarenteen, staar ’n bietjie soos Tityrus in Vergilius se eerste Herdersgedig[9] na die grootte van Rome wat oor Naboomspruit toring soos die statige sipres oor die beskeie vibernum, en besluit dat hy die eenvoudige, stoïsynse lewe verkies bo die inkopies te midde van die stadsrumoer. Dog soms het hy geen keuse nie, soos Meliboeus wat van sy grond afgesit is vanweë ’n gebrek aan politieke vriende in Rome. Uiteindelik speel die kans ’n rol daarin of ’n mens toegelaat sal word om aan te bly of gedwing sal word om te vertrek, of ’n mens jou wortels gaan behou of nie. Daar bestaan iets soos ’n taalkundige ekologie, en tale, soos spesies, is besig om uit te sterf. Anders as Darwin se idee van natuurlike seleksie, word die proses van uitsterwing grootliks gedryf deur toevallige gebeure, deur die kans. Die ekologie, taalkundig of andersins, is ’n stogastiese proses. Daar word gesê dat 99,9% van alles spesies wat ooit op aarde bestaan het, reeds uitgesterf het. Die taalkundige verskeidenheid van die platteland mag kwesbaar wees vir die funeste gevolge van ’n toevallige gebeurtenis, wat die vorm van ’n droogte mag aanneem, of die goudprys op $200, of ’n besluit in Rome.

Is ons almal vreemdelinge? Dit is waarskynlik die siening van Julia Kristeva waar sy sê:

Étrangement, l’étranger nous habite : il est la face cachée de notre identité, l’espace qui ruine notre demeure, le temps où s’abîme l’entente et la sympathie. De le reconnaître en nous, nous nous épargnons de le détester en lui-même. Symptôme qui rend précisément le <> problématique, peut-être impossible, l’étranger commence lorsque surgit la conscience de ma différence et s’achève lorsque nous nous reconnaissons tous étrangers, rebelles aux liens et aux communautés.[10]

[Vreemd genoeg woon die vreemdeling binne-in ons: hy is die keersy van ons identiteit, die ruimte wat ons tuiste ruïneer, die tyd waarin wedersydse begrip en meegevoel afbreek. Deur dit binne-in ons te herken, vermy ons dit om dieselfde ding in hom te verag. ’n Simptoom wat juis die “ons” problematies maak, miskien selfs onmoontlik, die vreemdeling begin sodra die bewustheid van my andersheid na vore tree en word voltooi sodra ons onsself herken as synde almal vreemdelinge, rebelle teenoor bande en teenoor gemeenskappe.]

In terme hiervan word ’n mens ’n vreemdeling — “volksvreemd”! — sodra jy teen die gemeenskap rebelleer, of selfs bewus raak van jou eie individualisme. Die platteland is geen vreemdeling as dit by rebellie kom nie, gedagtig aan 1914 of Van Melle se Bart Nel[11], maar is miskien minder verdraagsaam teenoor anderse individue as die stad. Aan die ander kant, deur sy andersheid te behou teenoor die imperiale hinterland van nywerheid en handel, sy ekologie te handhaaf, brei die platteland miskien sy dade van rebellie uit. Kollektief is die platteland tot vreemdeling verklaar, wat miskien lig daarop werp waarom vreemdelinge nie so goed behandel word in sy midde nie.

’n Verwante probleem aan dié van vreemdeling-wees (of dié van setlaar en boorling) is dié van suiwerheid. Op verskillende tye sal verskeie “groepe” — ek gebruik doelbewus ’n gelade term uit die onlangse verlede — aanspraak daarop maak om waaragtig inheems te wees. Hulle was eerste daar, dis die land van húl voorvaders, hulle is die meerderheid, of die uitverkore minderheid, wat die geval ook al mag wees. Hierdie aanspraak is van dieselfde tipe as die aanspraak op rassesuiwerheid, want dit veronderstel ’n goddelike of regskape oorsprong. Dus het ons gevorder vanaf ’n ideologie van rassesuiwerheid tot nedersettingsuiwerheid. Die amptelike siening van die Afrikaanse taal het geëvolueer vanaf die siening onder die Britse bewind in die Kaap tydens die negentiende eeu dat dit die resultaat was van ras- en taalvermenging, wat toentertyd afkeurenswaardig was, na die huidige voorstelling van beide die ANC en die Engelstalige media van ’n wit Afrikanertaal wat gestigmatiseer is deur apartheid en gepaardgaande neigings tot rassesuiwerheid en eksklusiwiteit. Duidelik is geeneen van hierdie sienings korrek as dit gemeet word aan taalkundige of demografiese kriteria nie. Wat ons hier sien, is ’n soort omgekeerde diachroniese dialektiek waar die boosheid van gister figureer as die goeie van vandag, en andersom.

Ook die fassinasie met die ontstaan van Afrikaans as taal wat uiting gevind het in vele taalkundige teorieë sedert die negentiende eeu moet in hierdie lig gesien word. Tot vandag toe word die opvatting van Valkhoff gehuldig dat Afrikaans ’n soort Kreoolse taal is wat sy oorsprong had in die pidginisering van Nederlands deur die Koen-bevolking of Hottentotte. In die negentiende eeu is hierdie gemengde herkoms van Afrikaans gesien as bron van onsuiwerheid, as “kitchen Dutch”, ’n term wat die taalkundige verbastering moes benoem wat die taal nie waardig gemaak het om soos die Europese tale oor ’n Bybelvertaling te beskik nie. Watter ironie is dit nie dus dat Afrikaans vandag juis as rassuiwere witmanstaal voorgehou word nie, die dialek van die AWB en dergelike. Binne die kleinlike rastaalpolitiek van Suid-Afrika het Afrikaans daarom binne die bestek van ’n eeu gevorder van nie-blanke taal tot blanke taal, ongelukkig in omgekeerde orde van politieke korrektheid.

Binne ’n gesonde-verstandparadigma het kultuur, ekologie, musiek, kuns, letterkunde, al daardie elemente wat as buitensporig, of en trop soos die Franse sê, beskou kan word, geen plek nie. Daar is ’n besonder Engelse vorm van gesonde verstand (common sense) wat onhebbelik kan wees. Dit is van die soort wat alles in terme van sy nut sien, en nie in terme van sy waarde (wat in elk geval ’n funksie van die mark is) nie. Gesonde verstand beskou die platteland as ’n blote produksiefasiliteit vir die graanmark, en taal as ’n kode vir die uitruil van inligting tussen verbruikers. Alles kan uiteindelik gereduseer word tot sy nutswaarde, en as dit nie daaroor beskik nie, kan dit vernietig word of weggegooi word. So is dit ook met identiteit, die kleur van ’n individu nie in die rassesin nie, maar in die etniese sin, selfs die stamsin. Waarom mag ons nie ’n stam hê nie, al is dit ’n wit stam? Waarom mag ons nie na Schoenberg luister nie, selfs al bestaan daar geen mark vir sy musiek nie? Waarom mag ons nie begeer nie, al is ons begeertes nie rasioneel nie?

Die kritiek op gesonde verstand — teenoor die Kantiaanse sensus communis wat iets anders is — op naïewe realisme en op naïewe empirisme is weer eens grotendeels op die Europese Vasteland gevoer, en nie op die Britse Eilande nie. Kennelik kan dit gesien word as ’n oorvereenvoudiging van twee uiteenlopende filosofiese tradisies, maar binne die kulturele debat in ons land, veral die tweehonderdjaaroue botsing tussen Engels en Afrikaans, is hierdie digotomie tussen ’n kwasi-Angel-Saksiese en ’n kwasi-Vastelandse siening van kultuur herhaal. (Ek laat hier die sogenaamde Afrikanistiese kultuursiening buite rekening omdat dit meer onlangs na vore gekom het en na my mening nie besonder afwyk van sekere fundamenteel Westerse konsepte nie.) ’n Estetiese betrokkenheid met die taal of die landskap mag vanuit die gesonde verstand-siening met sy klem op operasionele kwessies en transnasionale kommunikasie, opvoedkundige opheffing, ens, gewoon “nasionalisties” of selfs fascisties voorkom. Dog die teenoorgestelde is waar wanneer so ’n betrokkenheid vanuit die veelheid van Vastelandse tradisies soos rasionalisme, dialektisisme, of die verskeie vorme van geradikaliseerde vorme van taalkundige strukturalisme en Nietzscheanisme wat ons in die ná-oorlogse Europa vind, beskou word. Deleuze, om maar een voorbeeld te noem, het inderdaad minderheidstaal teenoor dié van die meerderheid gepriviligeer. Hy siteer onder andere die reël van Proust, “Les beaux livres sont écrits dans une sorte de langue étrangère” — “mooi boeke word in ’n soort vreemde taal geskryf”[12]. In dieselfde trant praat hy van “etnos, die minderheidagtige, die vluglyn binne die struktuur, die anti-historiese element binne die Geskiedenis”.[13] Afrikaans en alles wat daarmee saamhang, dit het ons ook met die Waarheidskommissie gesien, is toenemend die ongewenste, steurende etniese element wat die samehang van die imperiale Engel se geskiedenis beduiwel. In die sogenaamde nuwe Suid-Afrika word ons gesien as behorende tot ’n voor-geskiedenis, of liefs ’n geskiedenis wat vergeet behoort te word ter wille van die heersersverhaal van swart lyding en bevryding in Engels.

Britse gesonde verstand vrywaar ’n mens boonop nie van rassisme en fascisme, veral daardie besondere variëteit waarna ek vroeër verwys het deur gebruik van die ietwat oudmodiese term, “jingoïsme”, nie. By ’n onlangse konferensie aan die Oxford Universiteit met as titel “South Africa 1895-1921: test of Empire” is die vormingsjare van die huidige semi-nywerheidsland wat ons as Suid-Afrika ken, onder die loep geneem. Die mees onlangse navorsing oor die denke van Lord Milner wat die opvoedkundige beleid met die vorige eeuwending bepaal het en ’n versnelde vorm van verengelsing en taalverdrukking ingestel het in die naam van vooruitgang en ontwikkeling — daardie twee gesonde verstand-ideale — toon duidelik ’n byna boosaardige vorm van Angel-Saksiese heerssugtigheid waarbinne die idee van ’n “heersersras” nie afwesig is nie. Die intellektuele verwarring van ons huidige regering, verskeur tussen Afrikanistiese ideale en die sogenaamde ekonomiese werklikhede wat deur oligopolistiese, koloniale belange aan hom opgedring word, mag wel ’n mutante Milnerisme toelaat in die naam van Afrikabevryding, wat selfs, indien dit te ver gevoer word, kan eindig in een of ander chiliastiese, geradikaliseerde optrede, hetsy deur ’n Kulturele Rewolusie, hetsy umahaa of statsosialisme, of die herinstelling van konsentrasiekampe.

Ek is bewus daarvan dat ek hier sinspeel op sekere van die magtige simbole van wat bekend staan as “denke van regs” binne ons konteks. Dit gaan hier egter nie om opsweping nie, maar om besinning oor die situasie waarin Afrikaans hom tans bevind. Ek durf die moontlikheid van ’n ekstreme terugkeer na Anglosentriese “social engineering” en repressie noem, juis omdat die aktivistiese, moralistiese lesing van die geskiedenis wat onlangs in Suid-Afrika gewild geword het, so kommerwekkend is. Dit is ’n “geskiedenis van die armes” wat soek na ’n enkele oorsaak vir armoede en lyding. Merendeels word dit alles geassosieer met die konsep “apartheid” waarop ek nie nou wil ingaan nie.[14] In soverre as wat die Afrikaner en Afrikaans as ’t ware daarvoor verantwoordelik gehou word dat swart Suid-Afrikaners en by uitbreiding Afrikane suid van die ewenaar nie oor dieselfde vlak van opvoeding en ’n gelykstaande lewenstandaard as die burgers van Switserland beskik nie, het ons te make met die problematiek van die sondebok waarby kwessies soos taal en identiteit wel regstreeks betrokke is. Joodse spekulante is ook verantwoordelik gehou vir die Duitse hiperinflasie tydens die Weimar-republiek, en ons weet waarop dit uitgeloop het.

Voordat ek uitwei oor die opvatting van die sondebok, is dit nodig om te probeer verstaan wat ’n stereotipe of ’n karikatuur soos daar van die Afrikaner en sy politieke betrokkenheid in Suid-Afrika gemaak is, behels. Daar is geen “identiteit” wat so sterk is soos dié van die “dumb Dutchman” nie, daardie frase wat vanaf die Engelse skoolgronde in Suid-Afrika sy weg gevind het tot die voorblad van Time of die gesanik van Europese TV-nuusaanbieders. Veral tydens my verblyf in Frankryk het ek onder die indruk gekom dat ’n mens enigiets oor Suid-Afrika, Afrikaners, Afrikaans, ens, kan kwytraak sonder dat dit in die minste aan een of ander perk of kriterium onderworpe is. Ons is fasciste, mensvreters, moordenaars, barbare, ontaarde wit mense, en wat nog. Ek kan onthou dat die wildbewaarders wat olifante uitdun in die Kruger-wildtuin op televisie voorgehou is as irrasionele wreedaards wat doodmaak omdat dit in hul eie aard is as vermoedelik wit Afrikaners. Vir diegene wat nog gewonder het oor hul identiteit in Afrikaans, is daar reeds ’n klaargemaakte een, ’n “globale identiteit”, wat waarskynlik deur miljarde mense op hierdie planeet as buite bespreking geag word.

Nieteenstaande die besondere verhouding wat daar tussen Afrikaans en die landskap bestaan, en die geworteldheid waarvan daar hierbo melding gemaak is, is dit tans nodig om oor te gaan tot ’n radikale vorm van vergeetagtigheid. By my definisie van Afrikanerskap onlangs, as synde “iemand wat van melktert of koeksisters hou”, wil ek voeg: “iemand wat sterk genoeg is om sy identiteit te vergeet.” Veral ook sy “globale identiteit”.

Sommiges sal hierin ’n Nietzscheaanse definisie van Afrikanerskap sien, en met reg. Nietzsche voel hom as ’t ware ’n vreemdeling tussen die Duitsers, hoewel niemand waarskynlik beter die Duitse taal kon gebruik as juis hy nie. As veeltalige Europeër sien hy neer op die Duitsers en, verwysende na hul kleinlike nasionalisme, chauvinisme, anti-Semitisme, verwys hy na “diese kleinen Benebelungen des Deutschen Geistes und Gewissens”[15] [“die klein bedwelminge van die Duitse gees en die Duitse gewete”]. In sy skerp onafhanklike kyk na sy vaderland — ’n “viviseksie” noem hy dit — is daar vir ons ’n les. Het dit nie tyd geword dat ook ons die skimme van die verlede van ons afwerp en opnuut die vraag vra: wat is Afrikaans, wat beteken dit nie?

Nietzsche neem verder die Duitsers kwalik dat hulle oor “geen hede” beskik nie. Hoeveel te meer is dit nie op ons van toepassing nie! As daar een aspek is van die huidige Suid-Afrika wat uitstaan, is dit die gehamer op die — sy dit dan onlangse — verlede. Elkeen kan homself moreel regverdig en sy vyand as demoon verdoem deur sy visier in te stel op die regte jaartal, of dit nou 1899 of 1976 is. Die selektiewe onthou van die verlede is in ons maatskappy tot ’n kuns verhef, by gebrek aan kuns in die ware sin van die woord. Dit is nodig om ons teen dié dialektiek te verset, deur eenvoudig te vergeet, deur onskuld teen skuld te stel, beaming teen ontkenning, die amorele teen die morele, nie-identiteit teenoor identiteit.

Die intensiteit van die gevoel teen Afrikaans en Afrikaners is nie bloot te verklaar met verwysing na die buitelandse korrespondent wat sy propaganda die wêreld instuur waar dit klakkeloos deur die hordes as evangelie opgeneem word nie. Meer en meer kom dit voor asof anti-Afrikaansheid, of dan “Boerehaat” soos dit tradisioneel bekend staan, nie net vormlik nie maar ook konseptueel verwant is aan anti-Semitisme. Toevallig is Suid-Afrika en Israel tot onlangs in die internasionale media oor dieselfde kam geskeer, maar dit gaan veel dieper, want beide Jode en Afrikaners het ’n kollektiewe aartsonde gepleeg jeens die Weste. In die geval van Jode is dit sekerlik die moord op Christus, asook hul andersheid, hul eksklusiwiteit. Wat Afrikaners en hul voorgangers, die Boere, betref, is dit eerder hul vergeetagtigheid, die feit dat hulle vergeet het hoe om korrek en algemeen beskaaf Nederlands te praat, en in ’n sekere sin hul rug gekeer het op die Westerse beskawing soos wat De Kiewiet beweer. Vergun my weer eens ’n aanhaling uit my gunstelingboek oor die Boere, De Kiewiet se History of South Africa,

Men so widely scattered as they were lost the gregarious habit of their forefathers in Europe. They built few villages. On the great farms each man fled the tyranny of his neighbour’s smoke. It followed that their communal life was loosely organized. They came together when compelled by danger or crisis. In the face of the native population their sense of race and fellowship was exceedingly keen. But their co-operation was not continuous and sustained. The habits of their social life were like the discipline of their commados. It was the sum of individual willingness; at its best it was excellent, at its worst it destroyed the commando.[16]

In ’n sekere sin was die Boer dus ’n “soewereine individu” wat staatloos gelewe het, en bloot die gemeenskap opgesoek het as daar sprake was van gevaar. Die beeld van nomades wat al verder verwyder raak van hul oorsprong in die volke van Europa is by uitstek die bydrae van De Kiewiet tot die SA geskiedskrywing, soos ons reeds gesien het. Op ’n baie meer banale vlak kry dit tot vandag toe en veral in die internasionale media uitdrukking in die opvatting dat Afrikaners ’n verworde wit “stam” is en, let wel, geen “volk” nie. Die vergeet van ’n Europese nasionale identiteit is een van die ernstigste aanklagte teen Afrikaners. Dit maak hul minder beskaafd, nader aan barbare, minder moreel.

Aan die ander kant staan die Afrikaner nogtans nader aan die Weste as die Afrikaan wat afkomstig is uit ’n soort Utopie wat nog nie bederf is deur die beskawing nie. In die negentiende eeu het hierdie idee berus in die Rousseauistiese opvatting van die “edele barbaar”; tans vind ons dit terug in die algemeen gangbare geloof dat die lewenstandaard en kwaliteit van lewe van Afrikane veel beter was voor die koms van Europeërs na Suid-Afrika. Trouens, die Groot Trek het die utopiese ruimte van die binneland soos dit gesien is vanuit die Britse sendelingparadigma, besoedel. Die Afrikaner bevind hom dus in ’n tussengebied tussen Europa en Afrika, en hy beskik nóg oor beskawing nóg oor die morele ongeskondenheid van die Afrikaan.

Die hele kwasi-Calvinistiese debat wat daar deesdae romdom “skuld” gevoer word, gaan ons nie eintlik aan nie. Die strik waarin sekere Afrikaanse skrywers trap om skuld of aandadigheid aan die sondige verlede te bely, hoe hulle ouers die woord “kaffer” in die huis gebruik het, die outas agter die kraalmuur met sambokke aangerand het, ens, bewys net weer hoe sterk die globale Afrikaneridentiteit is, dat dit ’n mens oproep tot belydenis, veral as ’n New Yorkse uitgewer sy tjekboek uithaal en sê: “Tell me how dumb ya are, Dutchman.” Glucksmann het reeds gewys op hierdie neiging by die Weste om geen morele skuld aan Afrikane toe te ken nie, en slegs aan die stiefkinders van die Weste, die Afrikaners, alhoewel sy gevolgtrekking dat die Westerling homself in die blanke Suid-Afrikaner weerspieël sien, nie vir my opgaan nie.[17] In die mensdom se obsessie met ras, wat sedert Cuvier en Darwin dateer, is daar voortdurend nuwe vorme van etniese denke en sondeboksoekery wat na vore kom. Teenoor die “eenvoudige” Europese rassisme van die verlede, vind ons nou die oordrag na kwesbare sosiale groepe van die rassekompleks via kulturele of ekonomiese diskriminasie. Niemand het nog ras as konsep afgesweer nie, allermins ons huidige heersers, maar die skuld of die merk van Kaïn het van een groep na ’n ander verskuif.

Die idee van die sondebok is breedvoerig bespreek deur René Girard.[18] Die soort optrede wat uitloop op die soek na ’n sondebok is per definisie dié van ’n heksejag. In sy meer anti-Afrikaanse momente bantwoord die Waarheids- en Versoeningskommissie geheel en al aan hierdie definisie. Tydens die Pes in Europa gedurende die Middeleeue is groot groepe Jode vermoor as sou hulle verantwoordelik gewees het vir die ellende. Die demagogiese begrip “apartheid” is ’n soort opvangbak vir alle maatskaplike euwels wat in Suid-Afrika en selfs in Suider-Afrika werksaam is, vanaf armoede, gebrek aan opvoeding, werkloosheid, tuberkulose, tot Vigs, stamgeweld, misdaad, noem maar op. Dit is nie soveel verskillend van die pes nie, en die werklike oorsake van hierdie toestande is aan ons ewe duister as wat mikrobiologiese verskynsels aan die stadsbewoners van die Middeleeue was. Interessant is dat daar gewoonlik ’n “teken” of eienskap kleef aan die sondebok wat hom uitsonder van die meerderheid aan wie hy kwaad doen of gedoen het.[19] Belangrik is dat die slagoffer van vervolging deur die meerderheid nie gekies word na aanleiding van die misdaad — werklik of verbeeld — wat hy gepleeg het nie, maar op grond van sy slagofferteken wat op stereotipes berus. Stereotipering hou daarom altyd die gevaar van vervolging in. Slagoffertekens is dikwels ook “verskille”, ’n “andersheid” wat ook kultureel of godsdienstig kan wees. ’n Voorbeeld van ’n slagoffer wat deur Girard genoem word is Oedipus in die stuk deur Sophocles.

Plus un individu possède de signes victimaires, plus il a de chances de’attirer la foudre sur sa tête. L’infirmité d’Oedipe, son passé d’enfant exposé, sa situation d’étranger, de parvenu, de roi, font de lui un véritable conglomérat de signes victimaires.[20]

[Hoe meer slagoffertekens ’n individu het, hoe groter is die kans dat hy die ongeluk oor hom kan bring. Die gebrek van Oedipus, sy verlede as weggooikind, sy status as buitelander, as parvenu, as koning, maak van hom ’n ware konglomeraat van slagoffertekens.]

In baie opsigte is Afrikaans ’n unieke taal op die vasteland van Afrika, wat die sprekers daarvan ook uniek maak, ’n eienaardige minderheid in ’n wêreld wat oorheers word deur groot imperiale tale: Mandaryns in die Ooste, Engels in die Weste. Dit is ’n ongemaklike posisie om ’n lid van ’n eienaardige minderheid te wees in ’n omgewing of op ’n vasteland wat gedurig gebuk gaan onder maatskaplike en natuurrampe, oorloë, opstande, terreur, misdaad en die verspreiding van aansteeklike siektes soos Vigs en malaria. Soos die Jode, is alle Afrikaners of Afrikaanssprekendes uiters kwesbaar as synde ’n “konglomeraat van slagoffertekens”, en moet hulle byvoorbaat die konsentrasiekamp anderkant die bult sien sodra aantygings van kollektiewe skuld gemaak word of etniese stereotiperingsveldtogte via die massamedia gevoer word.

Ek wil vir ’n oomblik stilstaan by die idee van ’n tussengebied, ’n niemandsland, die uitgestrektheid van die landskap, ’n soort Karoo van die identiteit. Daar is ’n woord in Frans vir “gebied” of “omstreke” wat reeds ontgin is om die aarselende betekenis weer te gee waarna ek soek, die woord “parages”.

Parages: à ce seul mot confions ce qui situe, tout près ou de loin, le double mouvement d’approche et d’éloignement, souvent le même pas, singulièrement divisé, plus vieux et plus jeune que lui-même, autre toujours, au bord de l’événement, quand il arrive et n’arrive pas, infiniment distant à l’approche de l’autre rive.[21]

[Gebied: aan hierdie enkele woord wil ons toeken dit wat, hier naby of daar ver, die dubbele beweging van naderkoms en wegtrek omvat, eiesoortiglik verdeel, ouer en jonger as sigself, altyd anders, aan die rand van die gebeurtenis, as dit arriveer én nie arriveer nie, oneindig ver verwyder wanneer die oorkantste oewer benader word.]

As hierdie aanhaling klink soos ’n dekonstruksie van die Groot Trek, is dit nie toevallig nie: dit is afkomstig uit ’n teks van Jacques Derrida oor die werk van Maurice Blanchot. Enkele bladsye later tydens ’n ontleding van Blanchot se boek Le pas au-delà (“Die tree na anderkant”), is daar ’n eg Nietzscheaanse formulering van dieselfde konsep van ’n aarselende oorgang:

Il y a toujours deux pas. L’un dans l’autre mais sans inclusion possible, l’un affectant l’autre immédiatement mais à le franchir en s’eloignant de lui. Toujours deux pas, franchissant jusqu’à leur négation, selon le retour éternel de la transgression passive et de l’affirmation répétée.[22]

[Daar is altyd twee treë. Die een voetspoor in die ander maar sonder moontlike insluiting, die een wat die ander onmiddellik affekteer maar deur ’n tree telkens verder weg te gee. Altyd twee treë, te gee tot by hul wedersydse ontkenning, volgens die ewige wederkeer van passiewe oortreding en herhalende bevestiging.]

Die huiwerende situasie van Afrikaans, gevang in sy taalgebied in Afrika maar gedurig intellektueel in pas met Europa, is vir my nie anders as die beskrewe beweging nie. Ook die posisie van Afrikaans, in sy opkoms en verval as amptelike taal, die skynbaar fatale dans met mag van die pas afgelope veertig jaar of so, kan gesien word as ’n betreding van dié unieke tussengebied waar die bordjies telkens verhang word. Taalbeweging, taaltrek, taaldraadtrek, dit is soveel valle van die dobbelsteen van die ewige wederkeer. Maar betreding dui reeds op die begaan van ’n oortreding, om die ander se taalgebied as ’t ware te kom bevuil met jou poësie, jou letterkunde, jou radio- of televisieprogram, jou advertensie, jou preek of draakstekery.

Die eindelose herkolonisering van die Afrikaner, nou in die naam van imperiale uitbreiding, dan weer in die naam van post-koloniale ontwikkeling, is inderdaad ’n ervaring van die ewige wederkeer. Dié heen-en-weer beweging wat nie net die herhaalde aanslae van die geskiedenis omvat nie, maar ook die uitspeel van Afrikaans in sy verhouding tot die Suid-Afrikaanse landskap in die breedste moontlike sin, word vir my mooi saamgevat deur Deleuze se koeplet deterritorialisering/reterritorialisering. Afrikaans is letterlik ’n gedeterritorialiseerde Nederlands, wat op sy beurt gereterritorialiseer word deur Engels en die pre-koloniale Afrika-utopie.

’n Mens hoor dikwels dat Afrikaans onder die vorige bewind “bevoorreg” is, en nou gestraf moet word daarvoor. Hierdie denke is eienaardig, maar op ’n manier gee die tussengebied wat Afrikaans beklee hom tog ’n verhewe en daarom bevoorregte posisie. In ’n sekere sin is die Suid-Afrikaanse ervaring nóg Europees, nóg van Afrika. Dit behels drie eeue van deterritorialisering, van vergeet van én die Europese identiteit én die Afrika-identiteit. Ek word geïntrigeer deur die volgende opmerking van ’n sekere historikus wat allermins Afrikaans of die Afrikaner goedgesind is, en wat waarskynlik geen erg sou hê aan die verdwyning van Afrikaans as taal nie. Verwysende na die Hoëveld, meen hy:

These hot, dry and expansive plains of the subcontinent provide the country with its most characteristic landscape, and a distinctive terminology which singles out for special attention any geomorphological feature which so much as hints at either height or water. Koppie, krans, pan, platteland, rand, sloot, spruit, vlakte, and vlei — are all Afrikaans words that defy easy translation and which have been incorporated holus-bolus into the vocabulary of all urban South Africans. They are quintessentially highveld words; words that give life to the ways in which one senses and experiences much of what it is to be South African … When an authentic South African identity eventually emerges from this troubled country it will, in large part, have come from painful experiences on the highveld.[23]

Die leser van Nietzsche kan nie anders as om hardop te skater oor die opvatting van “ ’n outentieke Suid-Afrikaanse identiteit nie”, maar is dit nie ’n kraak in die mondering van die “nasionale en internasionale lingua franca” nie? Wat Van Onselen, die outeur van hierdie reëls nie besef nie, is dat die skoonheid van hierdie woorde — hierdie Afrikaanse woorde — nie uitvloei vanaf of selfs neig na ’n ware identiteit nie, maar vanuit ’n proses van vergeet, van swerf, van soeke na die horison van die tussengebied.

Die verskil tussen Afrikaner-nasionalisme en Afrika-nasionalisme is een lettergreep, en albei hou aan ons ’n identiteit voor wat gefabriseer word uit herinnerde idealisme, Plato se proses van anamnese waar ons almal soos grotbewoners droom van die helder lig daarbuite wat ons nooit sal smaak nie omdat dit tot die ideële wêreld behoort. Eerder as wat ons die identiteit nastreef wat deur die kultuurpolisie van die nuwe ou Suid-Afrika aan ons voorgehou word, behoort ons die proses van vergeet wat eie aan Afrikaans is, voort te sit. Ons behoort ons verlies aan ’n identiteit te bevestig of, in Nietzscheaanse terme, dit te beja.

Om Afrikaans te beja sou onder meer behels om verby die taalmoraliteit en -moralisme te kyk. Soos Nietzsche dit stel:

Die Moral, insofern sie verurteilt, an sich, nicht aus Hinsichten, Rücksichten, Absichten des Lebens, ist ein spezifischer Irrtum, mit dem man kein Mitleiden haben soll, eine Degenerierten-Idiosynkrasie, die unsäglich viel Schaden gestiftet hat! … Wir anderen, wir Immoralisten, haben umgekehrt unser Herz weit gemacht für alle Art Vertstehn, Begreifen, Gutheißen. Wir verneinen nicht leicht, wir suchen unsre Ehre darin, Bejahende zu sein …[24]

[Die moraal, sover dit op grond van homself veroordeel, en nie met verwysing na en waardering vir die doel van die lewe nie, is ’n spesifieke dwaling waarmee ’n mens geen simpatie behoort te hê nie, ’n idiosinkrasie van die gedegenereerdes wat ontsaglike skade veroorsaak het! ... Ons ander, die immoraliste, het inteendeel ons harte oopgemaak vir elke soort verstaan, begrip, goedkeuring. Ons ontken nie maklik nie, ons soek na ons eer deur bejaend te wees.]

Elders lees ons, met verwysing na die estetika:

‘Das ist schön’ is eine Bejahung.[25]

[‘Dit is mooi’ is ’n bejaïng.]

Om Afrikaans te beja sou dus behels om in die eerste plek die taalmoraliteit af te sweer, die historiese rekeningkunde waar die taal nou promoveer tot “bate”, nou weer tot “las”. In hierdie dae van herinnering aan die onlangse verlede, gaan dit waarskynlik byna bomenslike moed verg om te vergeet, om aktief te vergeet ten einde die onskuld te verwerf waarsonder geen skepping moontlik is nie. Om aktief te vergeet beteken myns insiens op die minste ’n stellingname, ’n sekere strydvaardigheid en bereidheid om ’n standpunt te huldig. Dit gaan my te bowe dat soveel middelmatige persoonlikhede behorende tot ons openbare lewe soveel snert en onsinnighede oor Afrikaans en die kultuur in die algemeen kan kwytraak en skotvry daarvan afkom. Is daar geen skrywers meer in Afrikaans nie, kruip hulle almal onder die bed weg? Het ons geen denkers meer nie, of is hulle nog besig om hulself te heroriënteer sodat hulle gemaklik die oorgang vanaf die Broederbond na die Africanbond kan maak? Het Eugène Marais verniet “Winternag” geskryf en verniet teen die morfien gestry? Is ons so geïntimideer deur ’n spul opgepompte Europeërs en Amerikaners wat geen snars van Suid-Afrika verstaan nie dat ons eers die rokspante van die Kappiekommando sal moet vind voordat ons durf antwoord op hul lomp bekookte beledigings?

Is daar niemand wat identiteitloos genoeg is om ja te sê vir Afrikaans nie?

Voetnotas

[1] Heidegger, Martin. Gelassenheit. Pfullingen: Verlag Günther Neske, 1959.
[2] Schoeman, Karel. Hierdie Lewe. Kaapstad: Human ∧ Rousseau, 1993.
[3] Sien byvoorbeeld die beskrywing op bladsy 10, ibid., wat begin “Helder land, glansende silwergrys land wat voor my wegdrywe in die nag, waar ek verwonderd sien hoe elke tak van die harpuisbos glinster soos die digte spirale van sy blaartjies die skynsel van die lig weerkaats en elke rots dof gloei teen die rante …”
[4] Rancière, Jacques. Courts voyages au pays du peuple. Parys: Ed. du Seuil, 1990.
[5] ibid., bl. 7.
[6] De Kiewiet, CW. A history of South Africa, social and economic. Londen: Oxford Univ Press, 1942.
[7] ibid, bl 17.
[8] Blum, Peter. “Rooinekke op Hermanus” in Steenbok tot poolsee. Kaapstad: Tafelberg, 1974.
[9] P Vergilius Maro. Bucolica et georgica. Basingstoke en Londen: Macmillan, 1972, bll 1-3.
[10] Kristeva, Julia. Etrangers à nous-mêmes. Parys: Fayard, 1988, bl 9.
[11] Van Melle, J. Bart Nel. Pretoria: JL van Schaik, 1981.
[12] Deleuze, Gilles. Superpositions. Parys: Minuit, 1979, bl 109.
[13] ibid, bl 127.
[14] Vergelyk sekere van my opmerkings in die stuk oor die WVK aangaande die ahistoriese aard van hierdie begrip.
[15] Nietzsche, Friedrich. Sämtliche Werke: Jenseits von Gute und Böse. Stuttgart: Alfred Kröner Verlag, 1964, bl 183.
[16] op cit, bl 19.
[17] Glucksmann, André en Wolton, Thierry. Silence on tue. Parys: Grasset, 1986, bll 23-24.
[18] Girard, René. Le bouc émissaire. Parys: Grasset, 1982.
[19] ibid, bll 30-31.
[20] ibid, bl 39.
[21] Derrida, Jacques. Parages. Parys: Galilée, 1986, bl 15.
[22] ibid, bl 59.
[23] Van Onselen, Charles. The seed is mine. Kaapstad: David Philip, 1996, bll v-vi.
[24] Nietzsche, Friedrich. Sämtliche Werke: Götzendämmerung. Stuttgart: Alfred Kröner Verlag, 1964, bl 106.
[25] ibid, Der Wille zur Macht, bl 573.

Eerste publikasie op LitNet: 2003

Leave a Comment

Filed under Grasperk

The euro will remain the world’s favourite tradeable currency

by Horace Lewis-Roberts

With the rise of Bitcoin and general hostility towards so-called fiat currencies, notwithstanding the euroskeptic animosity towards the euro, many people are speculating about the ultimate demise of the euro. However, as French politician Marine Le Pen recently intimated to Der Spiegel, the euro is something of a German creation.

In essence, the euro represents a reincarnated Deutschemark, with bits of Dutch guilders and Belgian francs thrown in. Ever since French Finance Minister Pierre Bérégovoy decided to start fighting inflation in the German style during the 1980s, France also acquired a hard currency hitched to the Deutschemark, leading to the equation Germany + Benelux + France = one European currency. The French almost succeeded in smuggling a very old Gallic monetary unit, the écu, in as the ECU (European Currency Unit) but somehow the ploy did not succeed and today we know it as the euro, officially known to fx traders as the EUR. The public at large have got used to the symbol €.

And let’s not forget about Austria which also joined the monetary Anschluss with aplomb, ditching the Austrian schilling on 1 January 2002 when the euro started to circulate officially in the so-called euro zone.

Even if all the countries in Southern Europe had to go back to trading in their national currencies, the biggest part of the European Union, economically speaking, would still be using a unitary currency. The combined GDP of Germany, Austria, France and the Benelux countries is $7,75 trillion, whereas the total euro zone GDP equals $12,7 trillion. So we see that the original European currency club whose currencies first started to converge in the 1980s constitutes 61 percent of the euro zone’s GDP. If Italy is thrown in, it goes up to almost 77%. Italy has a large economy worth just over $2 trillion of annual GDP. During the dying days of the lira, Italy too started to seriously converge toward hard-currency status, similar to its transalpine neighbours. Parts of Northern Italy are really no different to Germany, with medium-sized businesses being heavily oriented towards exports of specialised machinery and consumer goods, including gold jewellery.

Talk in the British financial press of the “Club Med” countries who are out of sync with Germany and neighbours to the north-west is therefore of no real consequence, as any currency trader knows. Betting against the euro has been, for the most part, like going short the old Deutschemark or Swissie against the dollar, a long-term losing trade if ever there was one.

There are only two really liquid currencies in the world today: the dollar (USD) and the euro (EUR). Traders at the major currency banks like Citi, Deutsche, HSBC, JP MorganChase, UBS and others usually make a market in the EUR-USD pair in “half a yard”, i.e. half a billion euros that may be traded in a split second.

The recent hostility of the USA towards French and Swiss banks like BNP Paribas or Crédit Suisse has probably not been lost on Europeans in general. If ever the world had to go back to a dollar-only system, America could dictate terms (and gargantuan fines!) to everyone else.

So, love it or hate it, the euro is here to stay. If there had been another strong currency in the world, perhaps its future would have been less certain, but given long-term dollar weakness, it is the US currency that may unravel some day in the not too distant future. America has simply accumulated too many huge deficits, including budget and trade deficits, for the dollar not to depreciate over the long haul.

Probably the most stable currency in the world is the Swiss franc (CHF). However, despite Switzerland’s economic prowess and major role in banking, a country of 7 million people will never provide us with a global, tradeable currency.

The size of the global foreign exchange or FX market is $5,3 trillion per day. That is according to the Bank for International Settlements and the global results from the 2013 Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and OTC Derivatives Markets Activity.

The EUR/USD (about 33% of all trade by volume) is the most actively traded currency pair by far, followed by the GBP/USD (13%) and USD/JPY (12%). Together these pairs alone account for 58% of all forex trade by volume. In their other possible combinations, EUR/GBP (4%), EUR/JPY 2%, GBP/JPY (1%), they account for about 65% of all forex trade.

Taken individually and looking at all the estimated trading volume of all the pairs these typically trade in, the USD is involved in over 71% of all forex trade, the EUR in about 41%, the GBP in about 18%, and the JPY about 16%.

We see then that the euro, while not having the privileged position of the dollar as a reserve currency, is nonetheless the only currency that may rival the dollar in the global currency market. If ever US military adventures in the world could turn a sizeable number of nations against it, the dollar could start to suffer as the preferred medium for oil and other commodity transactions. The only other currency that could remotely replace it as the world’s leading currency would be the euro.

Long-term dollar weakness driven US deficits represent the prime reasons why investors and foreign central banks may eventually lose their appetite for the greenback.

Leave a Comment

Filed under Columns

ANC en DA is kop in een mus met rasstellende aksie

Me. Helen Zille se artikel in Beeld oor “rasstellende aksie”, soos dit deesdae in die volksmond bekendstaan, toon aan hoe die DA se môre- en aandpraatjies nie ooreenkom nie. Is die DA nie die party wat vir sogenaamde “breedgebaseerde swart ekonomiese bemagtiging” in die parlement gestem het nie?

Die regulasies van minister Mildred Oliphant verteenwoordig bloot die logiese uitvloeisel van die anti-wit arbeidsbeleid wat die DA ondersteun.

Zille se koloniale onderrok hang ook ver uit as sy onsmaaklike vergelykings tussen ANC-beleid en dié van dr. Verwoerd tref. Waar op aarde het Verwoerd ooit aan maatskappye voorgeskryf wie hulle in diens mag neem en wie nie? Werkreservering in die ou Suid-Afrika is terug te voer na die 1922-staking toe dit deur die veel geprese Suid-Afrikaanse Kommunisteparty met sy destydse slagspreuk van “Werkers verenig vir ‘n wit Suid-Afrika” geëis is. Dit was egter bloot van toepassing op 7% van beroepskategorieë, hoofsaaklik op die myne, en kan nie met die huidige, totalitêre sosiogeniëring van die twee radikaal linkse partye, die ANC en DA, vergelyk word nie.

‘n Voormalige DA-LP, die omroeper Niekie van den Berg, het onlangs op KykNET gesê: “Die DA is nou die party van benadeling.” Volgens hom is dit internet DA-beleid om “van ons middeljarige blanke mense ontslae te raak”.

Indien die DA van blankes en veral blanke mans in sy eie geledere ontslae wil raak, is dit mos net logies dat hy dieselfde beleid in die SA ekonomie sal ondersteun, nie waar nie? Dít het hy inderdaad met sy stem vir breedgebaseerde SEB bewys.

Terwyl me. Zille met haar snedige verwysings na Verwoerd haar ongeneeslike Boerehaat demonstreer, hou sy aan om die historiese ANC as ‘n “eens eerbare organisasie” te bestempel. Wanneer was die ANC ooit eerbaar? Toe dit met die Sowjetunie en Oos-Duitsland saamgespan het om onskuldige burgerlikes in ons land te vermoor? Dink maar aan die Kerkstraat- en Amanzimtoti-bomme. Of toe die ANC- en SAKP-leiers ná hul besoek aan Viëtnam in 1978 op die swart-op-swart terreurveldtog bekend as “people’s war” besluit het? Lees gerus dr. Anthea Jeffery se lywige boek hieroor.

Die DA en die ANC is kop in een mus as dit by die etniese reiniging van minderheidsgroepe uit die arbeidsmark kom.

‘n Nuwe visie is nodig om ‘n einde aan geweld en rassekwotas te maak. Slegs Front Nasionaal se beleid van kulturele outonomie en selfbeskikking kan Suid-Afrika van gewisse ondergang red.

Dr. Dan Roodt
Onderleier, Front Nasionaal

1 Comment

Filed under Briewe en polemieke

The 2014 Olympics might feel more like 1914

Journalists attending the 2014 Sochi Winter Olympics in Russia will be forbidden from using everyday technology to take pictures and share information — the mobile phones and tablets that have woven themselves into the fabric of daily life, the Olympics committee said.

“Journalists using mobile phones to film athletes or spectators will be considered a serious violation and will result in cancellation of
accreditation,” Vasily Konov, head of the state-run R-Sport news agency, which controls accreditation at February’s games, told a
seminar for sports journalists.

That means no iPhone pictures, no Vine videos, no Instagram accounts sharing the minute-by-minute details of the events, no Twitter
accounts with updates and so on.

According to Russian news site Svoboda, the ban will including all mobile devices and tablets, including iPhones and iPads. Fans may be banned from carrying in professional camera gear as well.

Several journalists have already fallen foul of strict accreditation regulations surrounding the Olympics, Buzzfeed reported Monday,
including Dutch journalists working on a multimedia project and a Norwegian TV crew. – myfoxdc

Leave a Comment

Filed under Nuus

Ex-terrorist McBride appointed as head of Independent Police Investigations

Cabinet has recommended that former Ekurhuleni metro police chief Robert McBride be appointed head of the Independent Police Investigative Directorate (Ipid).

“We believe Mr McBride’s appointment as head of Ipid will help this important institution to achieve [its]… mandate,” Police Minister Nathi Mthethwa said in a statement on Tuesday.

Mthethwa said Cabinet decided to recommend McBride as Ipid executive director at a meeting on Wednesday.

“Mr McBride was the successful candidate following the shortlisting, interviewing processes, as well as Cabinet’s endorsement,” he said.

“However, in line with the Ipid Act, the appointment can only be finalised once Parliament has concurred.”

He said Ipid had been headed by an acting executive director for almost a year and the stability of such an important institution was crucial.

McBride, a former MP and government official, won an appeal in March against a conviction of drunken driving and attempting to obstruct justice. He was arrested in 2006 after crashing his official car on the R511 following a Christmas party.

In September 2011, a Pretoria regional magistrate sentenced McBride to two years imprisonment for driving under the influence of alcohol and in effect three years’ imprisonment for attempting to obstruct the course of justice.

In 1998, McBride was arrested in Mozambique on charges of gun-running. He spent seven months in a Maputo prison and was later cleared of all charges. He claimed he was investigating illegal gun running with the National Intelligence Agency.

In 1999, McBride faced an assault charge after he, underworld boss Cyril Beeka, and another man visited an escort agency and allegedly assaulted an employee.

McBride was part of an Umkhonto we Sizwe group that bombed the Why Not Restaurant and Magoo’s Bar in Durban on June 14, 1986. Three people were killed and 69 others injured in the explosion. He was captured and convicted, and sentenced to death.

In 1992, he was released after his actions were classified as politically motivated. He was later granted amnesty at the Truth and Reconciliation Commission. – Sapa

Leave a Comment

Filed under Nuus

praag.org and praag.co.za temporarily forwarded to this site

Dear reader, our domains praag.org and praag.co.za are being temporarily forwarded to this site after a denial-of-service attack launched against us. We will be posting news and comment in English and Afrikaans while we solve the problems caused by the attack.

Sorry for the inconvenience. Jammer vir die ongerief.

Dan Roodt

Publisher, praag.org and praag.co.za

Leave a Comment

Filed under Sonder kategorie

Remarks about the South African Communist Party protest against Volkskool Heidelberg

History repeats itself. Heidelberg Volkskool was one of the first schools started after the Anglo-Boer war when Afrikaners were humiliated by the British occupier into accepting English as the only medium of instruction in schools. That was after 30 000 women and children had perished in the British concentration camps, with support from the “armed blacks” who were assisting them in committing their atrocities on the Boer civilian population, in flagrant contravention of the Hague Convention of the time.

 Heidelberg was started as a private school, by a nation on its knees after the scorched earth policy and the abominable camps.
Now that same school belonging to the Afrikaner nation is being claimed by others, indoctrinated by a new generation of Afrikaner-hating English colonialists, spewing their usual slogan “racism” in bad faith.
Barbara Creecy, Section 27 and all the others who are using schools for their odious colonial politics of domination and chauvinism stand accused of another crime against humanity: that of taking away the last remaining element of the Afrikaner heritage, our schools.
If the so-called “English” with their stupid sense of superiority had been able to build and organise schools like Afrikaners, there would have been no educational crisis in this country.
But destruction is all you know. A century ago, this land was in flames and it will be in flames again. No wonder you consider the burning of a school a “legitimate form of protest”!

Leave a Comment

Filed under Comments and polemics

Die Afrikaner as postpostmoderne vreemdeling

deur Dan Roodt

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

Ná Albert Brenner se uiters interessante kommentaar oor die Afrikaner se identifikasie met rugby, dag ek ek sal so ‘n stukkie teorie (denk?) pleeg oor wie en wat die Afrikaner in 2013 nou eintlik is.

Nie lank gelede nie, het ek ‘n insgelyks fassinerende paar eposse met ‘n klassiek opgeleide musikus/pianis uitgeruil, waarin hy vir my gesê het:

“Soos ek dit sien is daar interessante verskynsels in die kunsmusiek van plaaslike komponiste, soos die ruimtegevoel, naatlose struktuurbeheer, onnaspeurbare ritmiese vitaliteit en ‘n universele lirisme in Arnold van Wyk se musiek, struktuurvaartbelyning en psigologiese skakels met kernelemente in die Europese erfenis in Hubert du Plessis se werke, ‘n “kop-omkeer” Afrika-vernuwing in Stefans Grové se styl, skakel met abstrak ekspressionistiese kunsrigtings by Dirk de Klerk, ‘n Namib-tydloosheid gepaardgaande met post-modernistiese perspektiewe in Etienne van Rensburg se musiek, konseptuele vernuwings in Jeanne Zaidel-Rudolph se styl – alles dinge wat wesenlik verband hou met die feit dat Afrikanerkultuur essensieel ‘n Nuwe Wereld-verskynsel is. Maar ek dink minderwaardigheidsgevoelens of ‘n gebrek aan juiste waardebepaling veroorsaak dat hierdie genre eerder uitsterf en ‘n populistiese potjiekoskultuur oorneem waar niemand juis geaffronteer word nie en ook waar intellektuele vernuwing nie entlik belangrik is nie.”

Dis ‘n mondvol, maar die “money quote” soos die Amerikaners sê, is sy gevolgtrekking: “dat Afrikanerkultuur essensieel ‘n Nuwe Wêreld-verskynsel is”. Dvorak het mos ‘n Nuwe Wêreld-simfonie gekomponeer, waarin hy die vitaliteit en aardsheid, maar ook die moderne van Amerika, wou vasvang. Blykbaar het Neil Armstrong ‘n opname van hierdie simfonie tydens die Apollo 11-sending saam maan toe geneem waar hy in 1969 daardie eerste beroemde tree op ons naaste hemelliggraam gegee het.

Anders as die stereotipe voorstellings van die Afrikaner as argaïese, landelike wese, ‘n soort “Ampie” uit die wêreld van Jochem van Bruggen, was die Afrikaner tot op hede die belangrikste draer van die modernisme en selfs die postmodernisme in Suid-Afrika.Tydens die dertigerjare van die vorige eeu het Afrikanerargitekte reise na Skandinawië onderneem in hul versugting na moderne argitektuur en ontwerp. Vele van die destyds ultramoderne geboue wat hulle in Pretoria en Johannesburg ontwerp het, is vandag besig om in puin en ruïne te verval.

Net vanoggend luister ek na my seun wat op pad skool toe vir sy suster differensiële wiskundige vergelykings met die grootste gemak en half aan die slaap – sit-lêend agter in die motor – uitlê. Benewens Afrikaans, Calvinisme en Europese argitektuur en filosofie, is wiskunde omtrent so eie aan die Afrikaner soos boerewors en koeksisters. Ondanks alle pogings van die ANC-bewind en sy kommissarisse soos me. Barbara Creecy om ons skole te vernietig, lééf daardie kennis en insig – tesame met en in Standaardafrikaans – hardnekkig voort.

Die linkse staatsgreep van 1994 het ons meteens vanuit modernisme en postmodernisme teruggeruk in ‘n barbaarse, primitiewe wêreld in. Dis ‘n sfeer van rituele, offerandes en buitenissige geweld: die mag van verskrikking (Julia Kristeva). Vir die Afrikaner het dit in alle opsigte ‘n rampspoedige breuk met sy voorafgaande geskiedenis meegebring, maar ook: toenemende blootstelling aan die paradys van wreedheid (Stephen Smith, Stephen Ellis), ontheemding en vervreemding.

Polities, ekonomies en tegnologies, het die Afrikaner – miskien meer as enige ander Westerse volk – ineens afskeid geneem van die moderne, maar ook die postmoderne. Trouens, die Duitse filosoof Jürgen Habermas het eens in sy kritiek op die postmodernisme daarna as “die afskeid van die moderne” verwys. As uitgeworpene, sowel uit “die Weste” – daardie verkrummelende begrip – as uit die neoprimitiewe “uitgebreide stam van Suid-Afrikaners”, bevind die Afrikaner hom reeds as ‘n soort pionier op die rand van die beskawing en van rasionaliteit.

Die Afrikaner word aan ‘n intense proses van vervreemding onderwerp, in elke moontlike sin van die woord: verlies aan ‘n identiteit, ‘n heimat, ‘n self, selfs sy burgerskap en sy grond. Geen Afrikaanse naam mag in die neoprimitiewe Suid-Afrika oorbly nie. Om Afrikaner te wees, is daarom, in die eerste plaas en bowenal, om vreemdeling te wees: l’étranger. Met al die eggo’s van Albert Camus se beroemde novelle oor ‘n Fransman in Noord-Afrika, op die vooraand van die sogenaamde dekolonisering.

Buitestaanderskap (Camus, Lovecraft, Wilson). Om vreemdeling te word en as vreemd gesien te word, is die nuwe inhoud van Afrikanerskap. Die absurditeit – absurde mure, herinner ek my iewers ‘n frase uit Camus – van wette wat die Afrikaner tegelyk wil “ontras”, soos dit genoem word, maar tegelyk teen hom as blanke diskrimineer en ‘n soort geweldshorison definieer waarteen sy nuwe nuwe/ou status van slagoffer afspeel. Soos Retief en sy manne moet ons afgeslag word.

Teenoor die neoprimitiewe totale aanslag op sy wese en alles wat Afrikaans is, ken die Afrikaner net een reaksie: hy vlug. Om van die verskrikking af weg te vlug. Hy vlug in sy diaspora in. Of agter mure. Hy skuil agter sy Afrikaans, agter sy taalgrens van waar hy die verval met gelatenheid betrag. Hy ervaar sy vervreemding, sy vreemdeling-wording, om in sy eie land as vreemdeling en buitelander gesien te word, met angs, met onverskilligheid, met fatalisme, maar ook: woede. Ten minste sommige, ‘n minderheid.

Die Bantoe-imperialistiese ANC-bewind het daardie kennisgewing vervolmaak wat vroeër jare in die Engelse stad Durban vertoon is: “Woonstel te huur: Dutchmen en Indiërs hoef nie aansoek te doen nie.” Vandag is dit veral as Indo-Europeër (Dumézil), as Kaukasiër, wat ons nie meer in Suid-Afrika welkom is nie.

Noem die Afrikaner se nuwe peregrinasie – sy eksistensiële dwaal (ook die titel van ‘n novelle deur die skrywer Chris Barnard!), sy reise na nêrens, na die verre, uitgestrekte Oos-Rand wat Australië is of die aardbewings van Nieu-Seeland, die koue van Kanada, die klam, mistige wêreld van Engeland, ‘n verkenning van vreemdeling-wees. Die peregrinasie van die ewige peregrinus, die Afrikaner. Die Vlieënde Hollander (groete vir Wagner) wat nóg in Europa tuis is, nóg in Afrika. Daardie tussenwêreld wat Van Wyk Louw o so lowend beskryf het en in die beton van die Paarlse Taalmonument vasgegiet is, het nou die Afrikaner se nuwe hel geword.

Xenofobie. Moontlik die enigste Griekse woord wat aan die barbaroi van die nuwe Suid-Afrika bekend is en waarmee die doodmaak van vreemdelinge benoem word. Ook die daaglikse moorde op Afrikanermans, -vroue en -kinders.

Transformasie is die waansin van die dag, la folie du jour (Blanchot). Die paradoks is egter (en Afrikanerskap is ook, bowenal en by uitstek: paradoks) dat die Afrikaner bo die moderne én die postmoderne uitstyg, jenseits der Moderne, au-delà, anderkant, en hom in ‘n nuwe wêreld bevind waarvan die mees radikale postmoderne denkers maar net kon droom en dalk heenwys. Die lang naels van Gilles Deleuze, omring deur draagbare klankopnemers, wat waansin en skisofrenie as die Nuwe Jerusalem poneer. Die risoom, die Pink Panther wat die wêreld ligroos oorstroom, onbeduidende breuke agterlaat.

Ligroos soos bloed? Vanuit die bloedige orgie wat Suid-Afrika vandag is, vanuit die totalitêre totemstaat van multikulturele samesyn, sluip die Afrikaner op sy tone die toekoms in. Ontwortel, binnekort grondloos en sonder wortels, risomeer hy (as dit ‘n werkwoord kan wees) na nuwe werklikhede. Die risoom. Die uiterste revolusionêre begrip. Om in enige rigting te kan groei. Soos die internet. Virtuele bande tussen ontwortelde individue, ontheemdes, vervreemdes. Aussiekaner, Eurokaner, Englikaner. Een en almal Afrikaners.

Die grense van bloed is belangriker as geografiese grense (Alain de Benoist).

En in ons groei oor die aardbol heen en na mekaar toe, is daar iets van die laertrek van ouds te bespeur. Nou nie meer die geslote kring van waens nie, maar die oop teks, die losse alliansie en verstrengel raak in mekaar. Die “drade” en weefsel van virtuele gesprekke.

Vir ons lyk die wêreld oud en ons is nuut.

Só moes Prometheus gevoel het toe hy ‘n hele goddelike orde uitgedaag het.

Hou van Dan Roodt se Facebookblad

1 Comment

Filed under Rubrieke

Lesers, adverteerders en media

Enkele gedagtes oor die stand van media in Afrikaans. Nou die dag was daar ‘n berig oor reklamebesteding op digitale media in Suid-Afrika. Dit is net 2%! Dít, teenoor 35% in die VSA. Ook word advertensiemaatskappye beoordeel, nie op die hoeveelheid produkte wat die advertensie verkoop nie, maar op die “toekennings” wat hulle jaarliks ontvang. Dit verklaar waarom daar soveel politiek in die advertensies is.

Wie is uiteindelik Beeld, Rapport, Huisgenoot, ens. se kliënte? Nie die lesers nie, maar die adverteerders, want hulle word deur laasgenoemde betaal. Daarom skryf Naspers berigte waarvan hulle dink dat die adverteerders sal hou. Die lesers is net “oogballe” wat hulle aan die adverteerders verkoop.

Adverteerders en groot maatskappye steur hulle dus grootliks nie aan die internet nie, maar betaal groot somme geld vir gedrukte advertensies of TV- en radioreklame waarvan hulle nie eens die uitwerking kan bepaal nie.

Dit skep vir ons ‘n geleentheid om ‘n nuwe mediamodel in Afrikaans te skep wat nie van adverteerders en advertensiemaatskappye wat ‘n vorm van linkse politiek bedryf, afhanklik is nie. Ons sal deur die lesers ondersteun word, omdat ons die belang van die lesers dien en nie dié van die adverteerders nie.

Natuurlik sal Naspers ook op ‘n dag die belang van lesers insien as hulle geen meer “oogballe” het om te verkoop nie. Maar dan gaan dit te laat wees en hul invloed in Afrikaans, wat reeds byna 100 jaar oud is, sal ten einde loop.

Soos hulle sê: Diegene wat die gode wil vernietig, maak hulle eers arrogant. Naspers is seker die arrogantste maatskappy in die ganse Suid-Afrika!

 

Leave a Comment

Filed under Briewe en polemieke